Να υποδεχόμαστε αισιόδοξα τις αλλαγές.
Αργούν βεβαίως πολλές φορές, αλλά τα γεγονότα είναι ξεροκέφαλα.
Όταν ξεκίνησα να διδάσκω στο Τμήμα Ναυτιλιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, στις αρχές του 1992, άρχισε ένα κοινό ταξίδι στο χώρο της ναυτιλίας με ανθρώπους και αντιλήψεις δομημένες σε μια συγκροτημένη αξιακή βάση και κουλτούρα. Έναν χώρο κατ’ εξοχήν ανδροκρατούμενο, όπως είναι η ναυτιλία και ιδιαίτερα η ναυτεργασία στο πλοίο.
Θυμάμαι ακόμη τις συζητήσεις με επιχειρηματίες της πλοιοκτησίας και στελέχη τους για τη σημασία και την αξία της αξιοποίησης του γυναικείου δυναμικού στη ναυτιλία. Οι αντιδράσεις τους σήμερα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν σχεδόν ιστορικές. Στην καλύτερη περίπτωση αποδέχονταν οριακά την παρουσία των γυναικών στο γραφείο — και αυτό υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα είχαν ουσιαστική επαφή με το καράβι. Όταν η συζήτηση έφθανε στο ενδεχόμενο να αποτελέσουν μέλη πληρώματος, τότε απλώς σταματούσε.
Η συνηθέστερη – και ελαφρύτερη – αντίδραση ήταν ότι εγώ, ως «άναυτος» πανεπιστημιακός που βλέπει τα πράγματα από την απόσταση του γραφείου του, δεν μπορούσα να καταλάβω «πόσο αδύνατη είναι η συνύπαρξη ανδρών και γυναικών στο πλοίο».
Τα χρόνια όμως πέρασαν και η πραγματικότητα άρχισε να διαψεύδει τις βεβαιότητες εκείνης της εποχής. Πολλές από τις φοιτήτριές μου μετά την αποφοίτησή τους στελέχωσαν ναυτιλιακές εταιρείες στην Ελλάδα και διεθνώς. Έχτισαν καριέρες, εξελίχθηκαν σε θέσεις ευθύνης και απέδειξαν στην πράξη ότι οι δυνατότητες, οι ικανότητες και η επαγγελματική αξία δεν καθορίζονται από το φύλο.
Βεβαίως, η πορεία αυτή δεν ήταν χωρίς δυσκολίες. Οι παγιωμένες αντιλήψεις για τον ρόλο της γυναίκας, ιδιαίτερα σε έναν τόσο παραδοσιακό κλάδο, δεν αλλάζουν εύκολα. Ωστόσο, σταδιακά διαμορφώθηκε μια νέα πραγματικότητα. Η παρουσία των γυναικών στη ναυτιλιακή διοίκηση έγινε ολοένα και πιο ισχυρή, πιο ορατή και τελικά αυτονόητη.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά το 2014, όταν οργάνωσα στο Πανεπιστήμιο εκδήλωση με θέμα «Η γυναίκα στη ναυτιλία: εργασία και επιχειρηματικότητα». Εισηγήτριες ήταν νέες τότε γυναίκες της ναυτιλίας – η Danae Bezantakou, η Eleni Polychronopoulou και η Katerina Stathopoulou – στελέχη που σήμερα αποτελούν προβεβλημένες παρουσίες του ελληνικού ναυτιλιακού cluster. Εκείνη την περίοδο η σημερινή πραγματικότητα μόλις άρχιζε να διαμορφώνεται.
Σήμερα, βρισκόμαστε πλέον σε μια διαφορετική φάση: στη φάση της εδραίωσης και της θεσμικής διασφάλισης των δικαιωμάτων των γυναικών στη ναυτιλία και ιδιαίτερα στο πλοίο.
Και όμως, η πραγματικότητα δείχνει ότι έχουμε ακόμη δρόμο μπροστά μας.
Μόλις το 1% των ναυτικών παγκοσμίως είναι γυναίκες, ενώ περίπου το 5% των φοιτητών σε ναυτικές σχολές είναι γυναίκες. Το χάσμα αυτό αποκαλύπτει ένα σημαντικό πρόβλημα: τη λεγόμενη «διαρροή ταλέντου». Νέες γυναίκες σπουδάζουν ναυτικά επαγγέλματα αλλά τελικά δεν βρίσκουν τις ίδιες ευκαιρίες για να ενταχθούν και να παραμείνουν στη ναυτεργασία.
Η αντιμετώπιση αυτού του χάσματος δεν είναι απλώς ζήτημα ισότητας ή δικαιωμάτων — αν και είναι και αυτό. Είναι και ζήτημα ορθολογισμού και βιωσιμότητας για την ίδια τη ναυτιλία.
Η παγκόσμια ναυτιλία αντιμετωπίζει ήδη σημαντική έλλειψη εξειδικευμένων ναυτικών. Σε μια τέτοια συγκυρία, η μη αξιοποίηση του μισού ανθρώπινου δυναμικού της κοινωνίας δεν είναι μόνο άδικη· είναι και στρατηγικά λανθασμένη.
Η παρουσία των γυναικών στη ναυτιλία δεν προσθέτει απλώς αριθμούς στο ανθρώπινο δυναμικό. Εμπλουτίζει τον τρόπο σκέψης, τη λήψη αποφάσεων, την οργανωτική κουλτούρα και τη λειτουργία των πληρωμάτων και των εταιρειών. Η διαφορετικότητα εμπειριών και οπτικών αποτελεί σήμερα διεθνώς αναγνωρισμένο παράγοντα καινοτομίας και αποτελεσματικότητας.
Η ελληνική ναυτιλία, που διαχρονικά απέδειξε ότι μπορεί να πρωτοπορεί και να προσαρμόζεται στις μεγάλες αλλαγές, έχει κάθε λόγο να πρωτοστατήσει και σε αυτό το πεδίο.
Η ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών στο πλοίο και στις ναυτιλιακές δραστηριότητες δεν αποτελεί απλώς κοινωνική πρόοδο. Είναι επένδυση στο μέλλον της ναυτιλίας.
Με την έννοια αυτή, η σημερινή Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι μόνο ημέρα αναγνώρισης. Είναι και ημέρα υπενθύμισης ότι η πραγματική πρόοδος έρχεται όταν οι κοινωνίες και οι κλάδοι της οικονομίας αξιοποιούν πλήρως το ανθρώπινο δυναμικό τους.
Οι αλλαγές πράγματι αργούν πολλές φορές.
Όμως όταν ξεκινούν, δύσκολα σταματούν.
Και η ναυτιλία βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτή τη διαδρομή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου